Tilburg - Stationsgebied

Tilburg is met 235000 inwoners formeel de zesde grote stad van Nederland. Gezien het zeer geringe verschil met Eindhoven en Groningen zou je Tilburg ook op een gedeelde vijfde plaats kunnen zetten. Hoewel Tilburg al een lange geschiedenis kent is de plaats pas aan het einde van de 19e eeuw groot geworden door de textielindustrie. In deze periode zijn verschillende dorpen met lintbebouwing samengesmolten tot een aaneengesloten kern. Het huidige centrumgebied wordt gekenmerkt door smalle straatjes met grondgebonden arbeiderswoningen die gezamenlijk vaak gesloten straatwanden vormen. Niet bepaald een omgeving die grootstedelijke ontwikkelingen kan dragen. Alleen langs het spoor is door het wegvallen van de werkplaats voor spoorwegmaterieel en het rangeeerterrein wat meer ruimte voorhanden.

Vanaf het einde van de 20e eeuw wordt in Tilburg gewerkt aan een nieuw grootstedelijk aangezicht rond het spoor. De meest in het oog springende resultaten zijn drie hoge torens Westpoint en de Stadsheer en Interpolis, waarbij Westpoint de westelijke toegang markeert en Interpolis de oostelijke toegang. In de gebieden tussen de torens vinden bijzondere ontwikkelingen plaats, zoals het Spoorpark en de transformatie van de voormalige werkplaats.

1. Station Tilburg wordt gekenmerkt door zijn spectaculaire overkapping van gekromde vierkanten (hypparschalen). Deze overkapping wordt gedragen door schuine naar buiten hellende dragers. Hierdoor heeft de constructie wel wat weg van een tentdak. Dit dak raakt op geen enkel punt de onderliggende gebouwen, dus het zweeft als het ware boven het station.


2. De constructie is in 1965 opgeleverd naar ontwerp van stationsarchitect Koen van der Gaast. Hij is halverwege de 20e eeuw betrokken bij de nieuwbouw van meerdere stations in Nederland, zoals Den Haag Centraal, Eindhoven en Almelo. Station Tilburg kan worden gezien als het toppunt van zijn oeuvre. Dit gebouw is in 2015 benoemd tot rijksmonument.


3. Over de Spoorlaan richting Interpolis.


4. Het 92 meter hoge kantoor van verzekeringsmaatschappij Interpolis markeert de oostelijke begrenzing van het stationsgebied. Dit kantoor is in 1996 opgeleverd naar ontwerp van de Friese architect Abe Bonnema. Opmerkelijk is de vormgeving van de zwarte liftschacht. Dit lijkt een voorzetje voor de Achmeatoren die Bonnema een paar jaar later voor Leeuwarden uitdacht. Interpolis beschikt over een ruime groene tuin aan de achterzijde van het gebouw. Tijdens kantooruren is deze tuin ook toegankelijk voor omwonenden.


5. Zicht op Interpolis vanuit de Lanciersstraat.


6. Door de corona pandemie gaan evenementen in heel het land niet door. Op deze 'Wall of Never Happened' kun je zien wat je allemaal hebt gemist deze zomer in Tilbug.


7. Direct ten noorden van het Tilburgse station staan nog veel restanten van de voormalige Hoofdwerkplaats Tilburg. Dit was een werkplaats waarin sinds 1868 spoorwegmaterieel werd onderhouden. Sinds de sluiting in 2011 zijn een paar hallen op het terrein in gebruik genomen voor culturele activiteiten.


8. De kleurrijke Hall of Fame inclusief koffiebar in een goederenwagon.


9. Streetart op trafohuisje


10.


11. Vrijwel volledig gestripte werkhal. Alleen de gevel en de staalconstructie staan nog overeind. Straks zal hier MindLabs verrijzen. Een centrum voor innovaties op het gebied van kunstmatige intelligentie.


12. In 2018 is de oude Locomotiefhal opnieuw in gebruik genomen onder de naam LocHal. Het gebouw doet nu dienst als kunst- en cultuurcentrum en verschaft ruimte aan de bilbiotheek van Tilburg. Fantastisch hoe de oude hal is hergebruikt en hoe industriële elementen vrijwel ongeschonden zijn opgenomen in het interieur.


13. De LocHal is in hoofdlijnen ontworpen door CIVIC Architecten. Onder hun supervisie hebben verschillende architectenbureaus vanuit hun eigen expertise een bijdrage geleverd. Het gezamenlijke werk heeft geresulteerd in een gebouw waaraan meerdere architectuurprijzen zijn toegekend.


14. Nog een keer de LocHal.


15. Op het Burgemeester Stekelenburgplein is een van de leukste restanten van de werkplaats te vinden, namelijk een draaischijf uit 1929 en een bijbehorende hal uit 1937. Tegenwoordig is de hal in gebruik als restaurant en de draaischijf als terras.


16. Bij de achteringang van het station staat het fraaie kantoorgebouw Plan-t van Ritzen Architecten. Het gebouw is in 2020 opgeleverd, maar in uitstraling lijkt het net alsof het altijd al onderdeel was van de oorspronkelijke werkplaats. Na een paar jaar verwering zul je oud en nieuw nog minder goed van elkaar kunnen scheiden.


17. Zicht vanaf de Burgemeester Brokxlaan op het schakelstation van architect George Hamerpagt. Deze architect heeft in de jaren 40 en 50 meerdere schakelstations voor Nederlandse steden (Den Haag, Dordrecht, Groningen) ontworpen en vrijwel altijd in een voor hem kenmerkende traditionalistische baksteenarchitectuur . Alsof het tempels zijn. Op het terrein links in de nabije toekomst de 140 meter hoge Clarissentoren verrijzen, dus dit levert straks een groot contrast op.


18. In de Clarissenhof waan je je een beetje aan de Spaanse kust. Dit wooncomplex is tussen 2016 en 2018 gerealiseerd naar ontwerp van Dok Architecten. Het bestaat uit acht urban villa's en twee rijen met grondgebonden woningen. De lagere bebouwing is gelegen aan de Lange Nieuwstraat en sluit zo aan op de kleinschaligheid van de wijk Theresia. De hogere bebouwing (foto) is gelegen nabij de Burgemeester Brokxlaan en vormt zo een opmaat tot de toekomstige stedelijke bebouwing in de Spoorzone.


19. Nog een keer de Burgemeester Brokxlaan in westelijke richting.


20. Direct ten westen van het station is in 2019 het serene nieuwe busstation in gebruik genomen. De overkapping is voorzien van talloze kleine zonnepaneeltjes die gezamenlijk genoeg energie opwekken om het busstation energieneutraal te maken.


21. In 2007 is op een markant punt aan het kruispunt Noordhoekring en Spoorlaan de 101 meter hoge woontoren Stadsheer opgeleverd. Het gebouw heeft 31 woonverdiepingen waarbij elke woning op een andere plek in de gevel voorzien is van een serre. Dit heeft geresulteerd in een enigszins chaotisch gevelbeeld.


22. Aan het begin van de Hart van Brabantlaan staat het Tilburg Talent Square. Dit bestaat uit twee torens met in totaal 706 studentenwoningen met commerciële ruimten in de plint. Het complex is ontworpen door Bo.2 Architecten.


23. Het voormalige VGZ kantoor aan de Gasthuisring is onderdeel van het grotere gebouwencomplex Haestrechtkwartier. Tijdens een storm in het begin van 2020 is een deel van de bakstenen gevel naar beneden gelazerd. Deze schade wordt momenteel hersteld.


24. Woongebouw Holland Carré is slechts 49 meter hoog, dus het valt qua hoogte in het niet bij de Stadsheer. Door het kolossale voorkomen heeft dit gebouw minstens zo'n grote impact op de straatbeeld. Evenals het aan de overkant van de straat gelegen Tilburg Talent Square is dit gebouw afkomstig van Bo.2 Architecten.


25. Achter Holland Carré ligt Boomstraat. Een typisch Tilburgs straatje met kleinschalige aaneengesmolten woonhuizen.


26. Aan het einde van de Hart van Brabantlaan staat woontoren Westpoint van Van Aken Architecten. Met 142 meter is dit het hoogste gebouw van Noord-Brabant. Bij de oplevering in 2004 was dit tevens de hoogste woontoren van heel Nederland, totdat de 158 meter hoge woontoren New Orleans in Rotterdam werd opgeleverd in 2010. In Westpoint zijn 156 koopappartementen ondergebracht. Een bijbehorende flat van 10 etages telt nog eens 52 appartementen.


27. Westpoint staat er inmiddels 17 jaar. Sindsdien is er in de nabije omgeving nauwelijks aansluitende hoogbouw tot stand gekomen. De andere torens van Tilburg staan op enige afstand. Het contrast tussen de toren en zijn omgeving is daarom nog steeds enorm. Op heldere dagen is de toren zelfs vanuit Rotterdam te zien.


28. De zijgevels van de toren zijn van beton. Deze vlakken worden op regelmatige afstanden geperforeerd door vierkante raamopeningen. Toch zonde dat hier geen grotere raamopeningen zijn aangebracht, want dit uitzicht in noordelijke en zuidelijke richting zal ook fenomenaal zijn.


29. De gekleurde vlakken van Westpoint zijn bedacht door lichtkunstenaar Herman Kuijer.


30. Op een voormalig industrie- en rangeerterrein aan de Hart van Brabantlaan is in 2019 het Spoorpark geopend. Een oase van rust in een verder drukke stad. Het park heeft een oppervlakte van ongeveer 8,5 hectare en bestaat grotendeels uit een grasvlakte. Deze wordt tijdens mooi weer gebruikt als zonneweide. Blikvanger van het park is de 37 meter hoge Kempentoren.


31. De Kempentoren is ontworpen door Luijten-Smeulders Architecten. Dit bureau had een paar jaar eerder een vergelijkbare toren gebouwd op een landgoed bij Hilvarenbeek. Aanvankelijk was het de bedoeling dat deze toren werd gekopieerd in het Spoorpark, maar deze bleek niet hoog genoeg voor Tilburg. Het ontwerp is daarom iets aangepast.


32. Zicht op het Spoorpark met in het midden kunstwerk 'De Rits' en een waterspeelplaats.


33. Iets verder uitgezoomd.


34.