Den Bosch - Paleiskwartier
Het Paleiskwartier is een moderne stadswijk in het hart van Den Bosch. De wijk grenst aan de oude binnenstad, waarbij de spoorlijn als scheidslijn fungeert. Naast het spoor in het oosten, kun je de Christiaan Huygensweg in het noorden, het Westerpark in het westen en de Vlijmenseweg in het zuiden grofweg als grenslijnen van het Paleiskwartier zien. Het gebied kent nog niet zo'n lange geschiedenis. Tot ver voorbij de Tweede Wereldoorlog was het spoor een harde grens tussen stad en platteland. Met de realisatie van bedrijventerrein Wolfsdonken in de jaren 50 veranderde dat. De bloei van dit werkgebied duurde zo'n 30 jaar, daarna trad het verval in. Inmiddels was Den Bosch al veel verder naar het westen uitgebreid en lag het bedrijventerrein centraal in de stad.
De transformatie van Wolfsdonken naar Paleiskwartier startte in 1995 en duurde voort tot begin 2026. Het gebied is nu dus ongeveer klaar. In totaal zijn hier sinds 1995 2305 appartementen gerealiseerd, die bieden woonruimte aan 3725 (2025) inwoners. Van de oudere bebouwing is nauwelijks iets terug te vinden. Alleen een voormalige fabriekshal met karakteristieke sheddak heeft de sloopwoede doorstaan. Deze hal wordt nu gebruikt als onderkomen voor horeca en een supermarkt.
1. Het opvallende stationsgebouw van Den Bosch is gebouwd in 1998 naar ontwerp van architect Rob Steenhuis. Hij ontwierp in de jaren 90 meerdere bijzondere stations in Nederland, waarvan het station voor Den Bosch het grootst was. De pompeuze klokkentoren aan de rechterkant is precies zo gepositioneerd dat reizigers de klok bij aankomst over de Stationsweg al van ver kunnen lezen. Helaas staat deze klok alweer een tijdje stil op twaalf uur, dus je hebt er momenteel niet zoveel aan. Onlangs is groen licht gegeven voor een grondige verbouwing van het station. Volgens de plannen zal dit stationsgebouw moeten wijken voor iets compleet nieuws.
2. Voor het station staat de bijzondere Drakenfontein. Dit standbeeld annex fontein is in 1903 geplaatst namens Paulus Jan Bosch van Drakestein ter nagedachtenis van zijn overleden tweelingdochters. Aanvankelijk stond de Drakenfontein in het midden van het kruispunt Stationsweg en Koninginnenlaan, maar sinds 1959 wordt het doorgaande verkeer over de Koninginnenlaan door een tunnel recht onder de fontein door geleid. Door deze ingreep is het station een stuk beter bereikbaar geworden voor voetgangers vanuit de binnenstad.
3. Een kleine 700 meter ten zuiden van het station staat sinds 2015 de Paleisbrug. Deze cortenstalen brug vormt een extra verbinding voor langzaam verkeer tussen binnenstad en het Paleiskwartier. Inclusief de opgangen is de Paleisbrug 250 meter lang. Naast het 60 meter brede spoorwegemplacement overkruist de brug ook de drukke Magistratenlaan.
4. Bovenop de Paleisbrug zijn bomen en struiken geplant. Je waant je zo toch een beetje in een park. Nu in het voorjaar is het nog vrij kaal, maar dat zal in de komende maanden wel veranderen. De eerste heester op de voorgrond staat al in bloei.
5. Direct naast de Paleisbrug staat het indrukwekkende hotel The Den. Dit gebouw met 60 meter hoge hoektoren is in 2022 opgeleverd naar ontwerp van architectenbureau PBV. In de toren zijn een paar verdiepingen in gebruik genomen als kantoor.
6. Nogmaals de Paleisbrug met The Den.
7. Blik over het spoor richting het station. Langs het spoor is in de afgelopen jaren een flinke muur aan stedelijke blokken gerealiseerd. Allemaal mooi uitgelijnd met dezelfde rooilijn en met dezelfde hoogte. Alleen het torentje op de achtergrond is wat hoger. Die is al wat ouder. De kranen rechts op de achtergrond zijn van het project EKP (voormalige expeditieknooppunt). Daar komt nog wat aanvullende hoogbouw langs het spoor.
8. Blik over het spoor in de andere richting. Op de voorgrond staat een groot kantoor van kopieerapparatenfabrikant Ricoh. Opvallend is de strakke scheidslijn tussen stad en platteland. De stad houdt hier opeens op. Het is ook niet te verwachten dat hier snel wat gebouwd wordt, want het groene gebied behoort niet tot de gemeente Den Bosch maar tot buurgemeente Vught.
9. Nadat het spoor is gepasseerd loopt de verhoging nog een stukje door tot diep in het Paleiskwartier. Doordat je je op niveau +1 door de wijk begeeft en de gebouwen tot strak aan de brug zijn gebouwd krijg je een beetje een New Yorks highline idee.
10. Aan het einde van de Paleisbrug stuit je direct op het hoogste gebouw van het Paleiskwartier, namelijk de 74 meter hoge Jheronimustoren. Dit gebouw is ontworpen door het Duitse architectenbureau Baumschlager & Eberle, een bureau dat bekend staat om haar strakke zakelijke architectuur. In de Jheronimustoren zijn 85 appartementen ondergebracht die worden verdeeld over 22 verdiepingen.
11. De Jheronimustoren vanaf de andere kant. Door de half transparante gevelpanelen wordt het zonlicht op een bijzondere manier gebroken. Aan weerszijden van de toren verschijnt zo een smalle witte lijn waarmee de toren manier wordt geaccentueerd. Zo krijgt de toren een klein beetje aura.
12. Op de hoek van de Bordeslaan en de Vijverlaan staat woongebouw Upstairs van architectenbureau Hilberink Bosch. Op de begane grond sluit het gebouw aan op beide lanen. Echter naar boven wordt de lijn van de Vijverlaan langer gevolgd. Elke etage steekt een stukje verder uit totdat een maximale uitkraging van 10 meter wordt bereikt.
13. Gebouwencomplex Terrazzo van architectenbureau KENK bestaat uit drie volumes die zo dicht op elkaar staan dat de ruimtes tussen de gebouwen op sommige plekken worden overbrugd door balkons. De gebouwen variëren sterk in hoogte. Langs de centrale waterpartij in het Paleiskwartier zijn de blokken 6 lagen hoog, waarbij met setbacks hoogten tot 13 lagen worden bereikt. Het complex doet wel wat denken aan wooncomplex Little C in Rotterdam.
14. Het oranjerode wooncomplex Palazzo is nog maar net uit de steigers. In dit gebouw van architectenbureau Benthem Crouwel zijn 135 koopappartementen ondergebracht met oppervlakten van 31 m2 tot 255 m2. De toren is iets naar voren geschoven zodat de open vlakte voor het gebouw iets beter wordt afgebakend en dus meer op een plein begint te lijken.
15. Nogmaals Palazzo
16. Witte stadsblokken even verderop aan de Statenlaan, allen 6 a 7 bouwlagen hoog met in het midden een groene binnenplaats. Het straatbeeld doet zo wat mediterraans aan. Aan het einde is het oranje Palazzo nog net te zien.
17. Steriele binnenplaats van de Avanz Hogeschool. Ook dit gebouw is nog maar net uit de steigers.
18. De centrale as van het Paleiskwartier met het karakteristieke gebouwencomplex Armada van de Ierse architect Anthony McGuirk. Dit complex bestaat uit 10 gebouwen met bolle gevels waarbij je een beetje het idee krijgt te kijken naar arriverende zeilschepen. De ene helft van de gebouwen is 9 bouwlagen hoog en de andere helft 6. Deze zijn telkens om en om geplaatst in 5 stempels. Armada werd in 2005 voltooid, dus de gebouwen zijn alweer 20 jaar oud.
19. Een van de Armada gebouwen. Nog altijd in zeer goede staat.
20. De lagere Armadagebouwen zijn iets langer en bevatten halverwege een knik. Bewoners kunnen hun auto's in de bijbehorende ondergrondse parkeergarage kwijt. Naast dat de auto's zo aan het zicht worden onttrokken blijft er zo ook ruimte over voor groene binnentuinen.
21. Tussen de Hofvijver en de Bordeslaan is het enige restant van het voormalige bedrijventerrein Wolfsdonken te vinden. Deze voormalige productiehal met sheddak van fabrikanten Lamers en Indemans heeft de sloophamer overleefd en biedt nu ruimte aan horeca en een supermarkt. Hier zit nu ook de Bossche stadsbrouwerij.
22. Volgens de officiële lezing is Armada gebasseerd op zeilschepen, maar hier wordt duidelijk waar de echte inspiratie vandaan kwam.
23. Aan het einde van de centrale waterpartij in het Paleiskwartier staat ovalen kantoorgebouw Riva van architect Stefan Ritzen. Door zijn spitse punt aan de voorkant lijkt het net een schip dat klaarstaat om zich een weg door het water te banen. Door deze vormgeving sluit het gebouw perfect aan bij Armada.
24. Het Riva gebouw vanaf de achterkant.
25. Superkitscherige postmodernisme direct achter het Riva kantoor. Inclusief vormenstoof boven de entree!
26. De naamgever van het Paleiskwartier: Het Paleis van Justitie. Dit gebouw van architect Charles Vandenhove bestaat uit vier vleugels met gebogen daken rond een centrale binnenplaats. Op de foto de achterste en hoogste vleugel. Ondanks de vriendelijk ogende architectuur heeft het gebouw door alle hekken en camera's de uitstraling van een gesloten bastion.
27. Zicht vanuit het station over de Magistratenlaan. Op de voorgrond nog een keer het Paleis van Justitie en op de achtergrond het hoogteaccent van Hotel The Den
28. Zicht vanuit het station op de in 2000 opgeleverde Van Lanschottoren. Dit 55 meter hoge postmoderne kantoorgebouw met koperen bekroning wordt al sinds de oplevering gebruikt door bankier Van Lanschot.
29. Nogmaals de Van Lanschottoren
30. Direct naast de Van Lanschottoren staat woongebouw La Cour. Met een bakstenen poortgebouw (rechts) worden beide gebouwen met elkaar verbonden. Vergelijkbare poorten komen op meerdere plekken in La Cour terug.
31. Watertafel 'Vissen op het Droge' van kunstenaar William Jans. Nu liggen de vissen echt even op het droge. Zodra het wat warmer wordt gaat de fontein (hopelijk) weer aan.
32. Zicht op het Paleiskwartier vanaf de Henry Dunantstraat. Het gebied heeft nu een skyline op zichzelf gekregen.
33. De Willemspoort met op de voorgrond woongebouwen uit 2017 van het Haagse architectenbureau Geurst & Schulze. In het midden staat een iets nieuwere flat.
34. Aan het kruispunt van de Vlijmenseweg en de Onderwijsboulevard staat een van de spektakelstukken van het Paleiskwartier, namelijk de 54 meter hoge woontoren Het Hof van LEVS Architecten. In de gevel zijn telkens meerdere verdiepingen ogenschijnlijk samengevoegd, waardoor de verticaliteit wordt benadrukt. De bovenste verdiepingen zijn met bronskleurig aluminium bekleed. Doordat het volume bovenin op meerdere plekken wordt teruggetrokken krijgt het gebouw kantelen. Net een middeleeuwse toren die het begin van de stad markeert.
35. Nogmaals woontoren Het Hof, nu samen met de hoogste woontoren van Terrazzo.
36. De achterkant van gebouwencomplex Terrazzo. De gebouwen lopen in hoogte op vanaf de Vlijmenseweg richting de centrale waterpartij van het Paleiskwartier. De woningen krijgen hierdoor extra grote terrassen met serres. Aangezien deze terrassen gericht zijn op het zuidwesten kunnen de bewoners optimaal profiteren van de lange avonden in de zomer.
37. Zicht vanaf de Vlijmenseweg op Hotel The Den.
38. Tenslotte nog een blik op het hoofdkantoor van energieleverancier Essent. Dit gebouwencomplex met torentjes stamt uit de jaren 50 en is begin deze eeuw door architect Pi de Bruijn in vergelijkbare stijl uitgebreid. Deze uitbreidingen zijn links en rechts te zien. Vanwege de hoeveelheid torentjes lijk het wel wat op een kasteel. Het riviertje De Dommel op de voorgrond fungeert dan als gracht.
