Helmond - Brandevoort

Tussen 1995 en 2015 zijn in de nabijheid van de Nederlandse grote steden 81 Vinexwijken gerealiseerd. Door de woningvraag te clusteren op een paar plekken hoopte men verstedelijking elders in het land tegen te gaan. In plaats van overal kleine hapjes uit het groen te nemen zijn grote uitbreidingslocaties aangewezen waar steden op een grootschalige wijze konden uitbreiden. Veelgehoorde kritiek op vinexwijken is dat ze een weinig onderscheidend karakter hebben. Hoewel deze wijken in een recordtempo tot stand zijn gekomen en veel neomoderne architectuur bevatten hebben veel vinexwijken wel degelijk een eigen onderscheidend karakter gekregen.

De voorbereidingen voor de Helmondse vinexwijk Brandevoort begonnen in de jaren '90. Het onderliggende masterplan werd in 1997 vastgesteld waarna men kon starten met de daadwerkelijke uitvoering. Voor het plan werd een beroep gedaan op ontwerpers Wim Wissing (stedenbouw), Paul van Beek (landschap) en Rob Krier en Christoph Kohl (architectuur). Deze laatste twee ontwierpen niet alleen zelf, maar traden ook op als supervisor door het stellen van regels en richtlijnen aan andere betrokken architecten.

In hoofdlijnen bestaat Brandevoort uit een centrale vestingstad met daaromheen zeven buurten met een iets lagere bebouwingsdichtheid. Allen volledig opgetrokken in historiserende architectuur. Hierbij wordt niet direct teruggegrepen op specifieke bouwstijlen, maar op geromantiseerde ideeën van hoe het verleden eruit moet hebben gezien. Het is dus allemaal verzonnen, maar dat maakt het niet minder aantrekkelijk. Zo is het centrumgebied 'De Veste' voorzien van singels, bolwerken, grachten, stadspoorten en hoektorens. Alles wat je normaal gesproken verwacht bij een vestingstad. Ook in het winkelcentrum heeft men flink uitgepakt met een centraal plein met poorten, een markthal en raadhuis.

1. Allereerst een kaart van De Veste voor het overzicht. De Veste bestaat uit 28 gesloten bouwblokken, waarvan inmiddels 23 zijn gerealiseerd. Uiteindelijk moet dit gebied 1435 woningen gaan tellen, waarmee ruimte wordt geboden aan zo'n 3000 inwoners. Aan de oost-, west- en zuidkant wordt De Veste begrensd door een ecologische zone. Aan de noordkant zorgt het spoor voor de begrenzing.


2. Station Brandevoort is 2006 in gebruik genomen. De daadwerkelijke oplevering liet destijds nog een jaar op zich wachten. Het station valt eigenlijk net buiten het plangebied, dus Rob Krier heeft als supervisor van Brandevoort lang in spanning gezeten of het station qua ontwerp wel zou aansluiten. Uiteindelijk was hij er erg tevreden mee. Het station bestaat uit twee torentjes aan weerzijden van het spoor die met elkaar worden verbonden door een loopbrug. De perronkappen en fietsenstallingen zijn gelijk meeontworpen.


3. Serene architectuur aan de Herselsestraat.


4. De noordelijke straatwand van De Plaetse


5. Appartemententorentje aan De Plaetse is een van de weinige vrijstaande gebouwen in De Veste.


6. Standbeeld The Giving Child van kunstenaar Willem van der Velden.


7. De Lindt met in het midden een grachtje.


8. Poortgebouw aan de Neerwal. Het gebouw overkluist niet alleen de middellaan, maar ook de gracht.


9. De meest oostelijke toren van Brandevoort heeft een stalen frame als bekroning. Dit oogt niet bepaald historisch, maar zo'n postmoderne interpretatie sluit toch goed aan op de rest.


10. Statige huizen aan de Broederwal


11. De Vestepoort verschaft toegang vanuit het oosten. Architectenduo Krier & Kohl hebben als supervisor van Brandevoort zelf zorg gedragen voor dit ontwerp.


12. Direct achter de Vestepoort ligt een rotonde met daaraan perfect symmetrische bebouwing. Een schittende monumentale entree tot de Veste. Evenals de poort zijn de herenhuizen aan dit plein ontworpen door Krier & Kohl.


13. Hoekaccent op de splitsing Statenlaan en Smidsteeg


14. De Smidsteeg lijkt doodlopend, maar via twee onderdoorgangen aan weerzijden van het torentje kunnen voetgangers het buitengebied betreden.


15. Auto's worden zoveel mogelijk geweerd uit het straatbeeld. In plaats van parkeren op de straat zijn bewoners aangewezen op parkeerplaatsen in het midden van de bouwblokken. Geheel in stijl zijn deze binnenhoven toegankelijk via historische poortgebouwen, zoals deze aan de Statenlaan.


16. Parkeerhofje aan het Sterkenstraatje.


17. Gracht richting het centrum


18. De bebouwing wordt hier al wat stedelijker.


19. De Plaetse


20. Aan de zuidwand van De Plaetse staat dit statige gebouw van KOW architecten. In eerste instantie lijkt het een raadhuis, maar het is een basisschool.


21. Richting het centrale winkelgebied


22. Het stadscentrum van Brandevoort bestaat uit twee gebogen straatwanden met daartussen een ovaal plein. De bebouwing is over de hele straat 5 lagen hoog, waarbij de hoekpanden zijn voorzien van iets hogere torentjes. Aan de oostzijde ligt de gracht (bij de boompjes).


23. Je waant je zo in een historische Vlaamse binnenstad.


24. Op het plein liggen twee fietspaden die elkaar exact in het midden kruisen.


25. Naast architect is Rob Krier ook fervent beeldhouwer. Regelmatig is in de buurt van zijn gebouwen ook een door Krier vervaardigd standbeeld te vinden. Centraal in Brandevoort staat dit beeld 'Absorbed'. Direct daarachter staat de markthal. Eveneens ontworpen door Krier.


26. Heerlijk gebouw die markthal. Het lijkt alsof deze er al ruim 100 jaar staat, maar het stamt gewoon uit 2003.


27. Speelplaats in het Hertogsveld. Het enige parkje ín de vesting.


28. Fraai torentje aan de Koolstraat.


29. De Koolstraat


30. Een paar barokke gevels aan het Hertogsveld. Dit blok is ook ontworpen door Krier & Kohl architecten.


31. Hoekaccent aan de Herenlaan.


32. Het enige dat ontbreekt in Brandevoort is een centrale kerk. Een gebouw dat dient als markering van het centrum, een baken dat je van verre kunt zien. Aan de Herenlaan is toch een soort kerk zichtbaar in de bebouwing. Het schip is eigenlijk een sporthal van OBS Brandevoort, terwijl de toren een huls is voor de lift en trappenhuis voor de appartementen aan de Biezenlaan. Beide onderdelen zijn ontworpen door architectenbureau KOW, dus het is niet toevallig dat deze twee onderdelen samenhang vertonen.


33. Nogmaals de kerktoren met de appartementen.


34. De Biezenpoort oogt niet heel heel historiserend, maar het is desondanks wel gelukt om er een monumentale poort van te maken. Vooral de symmetrie werkt hier erg goed.


35. De Biezenpoort vanuit de groenzone.


36. Zicht op een van de bolwerken van De Veste. Op de verhoging zijn bankjes geplaatst waarvandaan je kunt kijken over het groen.


37. Rond De Veste ligt een brede groenstrook. De aanwezige hoogspanningsmasten hebben er mede voor gezorgd dat hier niks is gebouwd.


38. Sinds 1 juli 2018 moeten worden gasloos worden opgeleverd. In plaats van gas is men aangewezen op duurzamere energiebronnen zoals warmteboilers op het dak. Ook de nieuwbouw in Brandevoort moet eraan geloven. Dit doet toch enigszins afbreuk aan de authenticiteit.


39. Allerlei stijlen door elkaar aan de Langdonkstraat. Het huisje rechts van het midden heeft wel wat kenmerken van vroege wederopbouw.


40. Fraaie toegangspoort tot parkeerterrein aan de Vaartsestraat.


41. Torentje boven de ingang van een woonzorgcentrum aan de Vaartsestraat, gezien vanaf de Lauwerstraat. Helaas staat dit accent net niet in het uiteinde van de as. Dus een grote kans dat het torentje aan het zicht wordt onttrokken wanneer het bouwblok rechts wordt opgetrokken.


42. Uitzichtpunt in het uiterste westen van De Veste. Op de voorgrond moeten nog twee blokken worden gebouwd.


43. De Botersteeg met daaraan de witte huizen van woonblok VariaVeste van EEA architecten.


44. Ten noorden van het spoor is nog geen woning gerealiseerd. De Neervoortse Dreef is desondanks al wel ingericht als stadsboulevard, inclusief rotondes. Aan deze dreef moet straks uitbreidingswijk Kranenbroek verrijzen.