Almere Centrum

Op 30 november 1976 werd de eerste woning van Almere opgeleverd aan de Schoolwerf in Almere Haven. De toenmalige minister van Verkeer en Waterstaat bracht hiervoor speciaal een bezoekje aan de kersverse stad om de nieuwe bewoners te feliciteren. Hoewel dit op zichzelf een bijzondere gebeurtenis was bleek het slechts een startschot voor een groeispurt die tot de dag van vandaag voortduurt. De eerste bouwactiviteiten vonden plaats in Almere Haven, maar al snel verplaatsten de werkzaamheden zich ook naar Almere Stad. Aanvankelijk lag de focus op de wijken ten westen van het stadscentrum, maar vanaf de jaren '90 werden de contouren van het centrum zelf ook zichtbaar. Geheel volgens de destijds populaire idealen om gebieden met verschillende functies van elkaar te scheiden is er een duidelijke grens tussen centrum en de omliggende woonwijken. Het gebied wordt ruwweg begrensd door het Weerwater in het zuiden, de Olstgracht in het westen, de Stadswetering in het oosten en het spoor in het noorden. Gezien de grootstedelijke ontwikkelingen van de afgelopen tijd in het stationsgebied zou je deze noordelijke grens gerust een dikke honderd meter mogen verleggen richting de Mandelastraat.

Het oorspronkelijke centrum is in twee bouwfases tot stand gekomen. Het noordelijke deel is gebouwd in de jaren '90 en oogt als een enigszins uit de kluiten gewassen wijkcentrum. Dit deel bestaat uit haaks op elkaar geplaatste straten met daaraan sobere bebouwing van doorgaans 4 of 5 lagen hoog. Het zuidelijke deel kwam in het eerste decennium van deze eeuw tot stand tussen stadhuis en het Weerwater. Duidelijk is dat de ambities in deze fase een stuk hoger waren dan voor de eeuwisseling. Zo is het strakke orthogonale stratenpatroon losgelaten voor diagonale assen en verrassende hoekjes, is meer ruimte geboden voor experimenten in de architectuur en zijn openbaar vervoer en parkeren onder het maaiveld opgelost. Op een paar braakliggende kavels na lijkt het centrum nu voltooid. Toch is het geen tijd om achterover te leunen, want net als in veel andere Nederlandse steden staat in Almere een grote binnenstedelijke verdichtingsopgave voor de deur. Er moeten meer woningen komen in het centrum. Een deel van deze woningen kan worden gerealiseerd in leegstaande kantoren, maar daarmee is de druk nog niet van de ketel. Ook zal bestaande bebouwing deels moeten wijken voor hogere nieuwbouw. Voordat deze opgave wordt uitgevoerd is het raadzaam om ook eens te kijken naar wat het stadscentrum nu al te bieden heeft. Er zijn al best leuke plekken ontstaan die de moeite waard zijn om te behouden en waar mogelijk te versterken.

1. Station Almere Centrum


2. Station Almere Centrum valt op vanwege zijn rode spaceframe dat een groot deel van de perrons overdekt. Het station werd in 1987 tegelijkertijd met stations Almere Muziekwijk en Almere Buiten geopend. Alle drie de stations zijn ontworpen door de toenmalige huisarchitect van de NS Peter Kilsdonk. Almere Centraal is hiervan verreweg het uitbundigst. Later ontwierp Kilsdonk ook het station van Lelystad in een vergelijkbare stijl. Dat station heeft inmiddels een monumentenstatus gekregen. Station Almere Centrum verdient zo'n status ook wel.


3. Het 120 meter hoge WTC Carlton van architectenbureau Dam & Partners bepaalt sinds 2010 de skyline van Almere. Het gebouw is een stuk hoger dan de twee naburige torens Martinez en Eurotoren, beide 80 meter. Vanwege zijn eenzame hoogte fungeert het gebouw als een ware landmark voor de binnenstad. De knalrode verticale lijnen sluiten goed aan bij de dakconstructie van het naastgelegen station, al is het rood in zowel het station als de toren inmiddels enorm verbleekt.


4. Tegelijkertijd met WTC Carlton werd de 80 meter hoge Martinez gebouwd. Dit gebouw bestaat uit 4 schijven van verschillende hoogten die op tegen elkaar zijn geplakt. Door de grote hoeveelheid glas en staal oogt het gebouw behoorlijk luchtig.


5. Almere heeft een goed functionerend busnetwerk dat via vrijliggende busbanen alle afzonderlijke stadsdelen met elkaar verbindt. Station Centrum fungeert in dit netwerk als een soort spin in het web. Alle lijnen hebben hun start- danwel eindpunt onder het station. Op de centrale bus-as tussen Staatsliedenwijk en Stadhuisplein rijdt om de paar minuten wel een bus voorbij. Alsof het een tramlijn is.


6. De Stationsstraat met op de achtergrond kantoorgebouw Martinez.


7. Het in 2003 opgeleverde stadhuis van Almere.In het ronde deel boven de hoofdingang bevindt zich de raadzaal. Van daaruit ontspringen drie vleugels met kantoren in verschillende richtingen. Het hoogste deel van het stadhuis zit ietwat verstopt achter de zijvleugels.


8. Flat direct tegenover de ingang van het stadhuis. Door de daklijst en kaders rond de raamopeningen lijkt het net een stukje wederopbouwarchitectuur. Toch stamt het gebouw uit de jaren '90, net als het overgrote deel van het centrum.


9. Winkelstraat De Diagonaal bevindt zich in de open lucht. Toch waan je je hier zo in een overdekte shoppingmall.


10. Midden in de binnenstad staat winkelcentrum Citadel van B+M Architecten. Dit in 2006 opgeleverde complex fungeert als het hart van het Almeerse winkelcentrum. Vanuit de lucht gezien heeft het complex een vierkant plattegrond, alleen is het zo'n 30 graden gedraaid ten opzichte van de oudere bouwblokken. Door deze afwijkende hoek zijn aan alle kanten van het complex driehoekige pleinen ontstaan. In elke zijde van het vierkant is een opening gemaakt vanwaar je het centrale pleintje kunt bereiken.
Door de stenige gevelpanelen waan je je haast in een canyon. Alleen in het midden wordt deze stenige band doorbroken door een speels groen woontorentje. Achteraf gezien was het geen gekke keuze om dit materiaal te gebruiken, want ondanks de nu zichtbare vervuiling doet het nog steeds natuurlijk aan.


11. Nog een keer de Citadel. Ondanks de natuurlijke uitstraling van de bruine band doet het wat doods aan. Wat groen zou deze omgeving een stuk aantrekkelijker maken.


12. Haventje bij het Deventerpad.


13. Streetart aan de Doesburgkade


14. Typische architectuur van rond 1990: Gele bakstenen, boogjes, geen daklijst.


15. De Zoetelaarpassage.


16. In het verlengde van de Zoetelaarpassage ligt de Bottelaarpassage. Om hier te komen moet je oversteken over de Wagenmakerbaan. Door dit frivole kunstwerk met stadsklok heeft men getracht beide passages met elkaar te verbinden. Al met al een ultieme jaren '80 omgeving.


17. Nu verdient de bebouwing in het centrum niet altijd de schoonheidsprijs. Maar gelukkig maakt de openbare ruimte een hoop goed. Overal in het centrum staan goed onderhouden bloempotten, boompjes, bankjes. Hierdoor waan je je toch een beetje in de huiskamer van de stad. Een mooi voorbeeld voor andere steden.


18. Richting de Grote Markt, met op de achtergrond de overal zichtbare WTC Carlton.


19. Hoewel de Grote Markt pas in de tweede helft van de jaren '80 werd gerealiseerd doet dit plein aan als het historische hart van de stad. Afzonderlijk van elkaar zijn de panden met de soms schreeuwende reclames doorgaans niet de mooiste, maar in gezamenlijkheid krijg je toch een leuk gevarieerd straatbeeld. Deze omgeving is eentje om te koesteren.


20. Met een beetje fantasie is dit een oude rechtbank.


21. De knaloranje Smaragd van architectenduo Annette Gigon en Mike Guyer. Naast het opmerkelijke kleurgebruik valt het gebouw ook op door de geleidelijke verbreding naarmate de hoogte toeneemt.


22. Op een langgerekte bouwkavel tussen de Hospitaaldreef en de opgetilde busbaan is in 2011 kantoorgebouw De Landdrost opgeleverd. Een ontwerp van ZZDP architecten dat opvalt door zijn luxe witte marmeren bekleding uit Italië. Op grotere afstand kun je door veel verdiepingen heen kijken, dus het lijkt momenteel niet zo goed te gaan met de verhuur.


23. Tussen de binnenstad en het Weerwater ligt een open ruimte met brede geasfalteerde voetpaden en kortgemaaide grasmatten. Tot een paar jaar geleden was hier nauwelijks groen te bekennen, dus het is er wel wat op vooruit gegaan.


24. Woontoren Lakeside valt vooral op vanwege de vreemde hoek die de onderste 4 bouwlagen maken ten opzichte van de bovenbouw.


25. De in 2006 opgeleverde Schouwburg van architectenbureau SANAA.


26. Direct ten zuiden van het stadscentrum van Almere ligt het Weerwater. Een grote watervlakte die zorgt voor wat ruimtelijkheid in dit stedelijke gebied. De naam Weerwater is afgeleid van het weer uitgraven van dit stuk land nadat het eerder was ingepolderd.


27. Het grijze woongebouw The Wave van architect René van Zuuk. Alle geveldelen hebben in dit gebouw net een andere hoek. Gezamenlijk vormen ze een golfbeweging die naar links (westen) toe steeds boller wordt.


28. Nogmaals The Wave


29. Woontoren Silverline van Claus en Kaan Architecten.


30. Vanaf de overzijde van het Weerwater heb je mooi zicht op de skyline van Almere.


31. Woontorens Side by Side


32. Woonbuurtje De Fantasie. Op dit stukje grond werd in 1982 een prijsvraag uitgeschreven voor het bouwen van 10 experimentele woningen, waarbij men de geldende bouwvoorschriften mocht negeren. Oorspronkelijk zouden de woningen na 5 jaar weer worden afgebroken, maar gelukkig is dat nooit doorgezet. Nu kun je het gebruiken als voorbeeld voor de vele zelfbouwprojecten die nu in Almere in ontwikkeling zijn.


33. Kruispunt Raaltepad en Enschedepad is alleen toegankelijk voor fietsers. In het midden ligt een soort van rotonde.


34. Aan de Wisselweg staan een paar kantoren al enige jaren leeg. Inmiddels begint het verval al ernstige vormen aan te nemen. Er zijn wel een aantal studies uitgevoerd naar herontwikkeling van het terrein, maar die hebben tot dusver niet geleid tot een concreet plan.


35. Een klein stukje ten noorden van Almere Centraal staat het spectaculaire kantoorgebouw La Defense. Dit gebouw is in 2004 opgeleverd naar ontwerp van UN Studio. Aan de buitenkant valt het gebouw door zijn grijze gevel nauwelijks op, dus als je er niet bekend mee bent dan loop je er zo aan voorbij. Wanneer je via een smal straatje het terrein betreedt dan kom je terecht in een bizar kleurig landschap. Een eldorado voor elke fotograaf.


36.


37.


38.