Den Haag - Hofpleinlijn

In 1900 werd de Zuid-Hollandse Electrische Spoorwegmaatschappij ZHESM) opgericht met het doel om een spoorlijn tussen Rotterdam en Scheveningen aan te leggen en te exploiteren. Anders dan andere spoorlijnen zouden deze trein op deze lijn worden aangedreven door elektrische tractie. In 1907 werd het eerste deel van de lijn geopend tussen station Den Haag Hollands Spoor en station Scheveningen Kurhaus. Anderhalf jaar later werd het aansluitende deel richting het Rotterdamse station Hofplein in gebruik genomen. Tot de Tweede Wereldoorlog konden reizigers station Scheveningen Kurhaus zowel via station Hollands Spoor als rechtstreeks vanaf station Rotterdam Hofplein bereiken. In 1940 werd het eindstation Rotterdam Hofplein volledig verwoest door het Duitse bombardement. Daarna werd de lijn verder geplunderd door de bezetter. Materieel en bovenleidingen werden grotendeels afgevoerd richting Duitsland om daar verwerkt te worden in oorlogsmaterieel.

Na de oorlog kwam de dienstregeling maar weer mondjesmaat tot stand. De gehavende spoorlijn kon ook niet meer op tegen de tramlijnen tussen de Haagse binnenstad en Scheveningen. In 1953 werd de Hofpleinlijn tussen Hollands Spoor en Scheveningen opgeheven, waarna het spoor vrijwel meteen werd verwijderd om ruimte te creëren voor de nieuw te bouwen wijk Mariahoeve. In deze wijk werden de restanten van de spoorlijn nagenoeg volledig verwijderd. Verderop richting Scheveningen zijn wat meer restanten zichtbaar. Alleen moet je wel weten waar je moet kijken.

1. Kaart van de voormalige Hofpleinlijn tussen de Schipholboog en Scheveningen, inclusief alle stations op dit deel. De fotoserie gaat vooral over dit deel.


2. Op het groene talud naast station Hollands Spoor lag vroeger het perron met bijbehorende overkapping voor de trein naar Scheveningen. Nadat de Hofpleinlijn in 1953 werd gesloten heeft deze overkapping er nog decennialang gestaan. Hoewel de perronkappen de grote brand van 1989 hadden doorstaan vielen ze in 1992 toch ten prooi aan de slopershamer. Op de vrijkomende grond is nadien een taxistandplaats ingericht.


3. Bij de Schipholboog buigt het spoor richting Rotterdam af naar het zuidoosten (hier naar rechts). De Hofpleinlijn ging hier rechtdoor en ging ongeveer gelijk op met de huidige onderhoudsweg voor het spoor. Het spoor vervolgde zijn weg over de huidige groenstrook en boog om de blauwe kraan heen naar links.


4. Ter hoogte van de Reigersbergenweg passeerde het spoor de huidige doorgaande weg Finnenburg. Het spoortrace krulde om de galerijflat heen en kwam ter hoogte van de oranje woningen samen met het spoor vanuit Rotterdam.


5. Van het spoor dat vanuit Rotterdam kwam is niks meer te zien. Alleen de sloot aan Reigersbergenweg herinnert aan het spoortracé. Het spoor lag destijds parallel aan het water (inks daarvan).


6. Het spoortracé is in Mariahoeve zorgvuldig uitgewist. Het nieuwe stratenpatroon en aangrenzende flats zijn diagonaal over de oude lijn heen gelegd. Deze foto is gemaakt op het Kleine Loo op het voormalige spoortracé in de richting van Scheveningen.


7. Even verderop kruiste het spoor de Hofzichtlaan. Ook hier is niks meer van de oude lijn terug te zien. Het zou mooi zijn als hier toch wat van deze geschiedenis kan worden teruggehaald, al is het maar door het aanleggen van afwijkende beplanting of bloemen om zo het tracé te markeren.


8. Ter hoogte van Marlot is weer een restant van de Hofpleinlijn zichtbaar. De kromming in de Zijdelaan is hier destijds afgestemd op de flauwe bocht in het spoortracé. Het spoor lag rechts op de foto waar nu de groenstrook ligt. Na deze flauwe bocht vervolgde het spoor zijn weg over de huidige Landscheidingsweg.


9. Het verhoogde spoor kruiste hier de Benoordenhoutseweg. Aan de overkant van de Benoordenhoutseweg lag het tramspoor naar Leiden. Dit spoor boog direct na dit viaduct naar links af en vervolgde zijn weg over de Zijdeweg parallel aan de Hofpleinlijn. Het oude spoorviaduct werd na de ontmanteling van de spoorlijn nog jarenlang gebruikt door autoverkeer, totdat deze in 1988 werd vervangen door een modern viaduct met een hogere en bredere onderdoorgang.


10. De Landscheidingsweg volgt het tracé van de Hofpleinlijn. Op de plek waar de voormalige Wassenaarseweg (nu Buurtweg) de spoorlijn kruiste ligt nu een fiets- en voetgangersbrug. Het station Renbaan-Achterweg lag direct achter dit fotostandpunt.


11. Even verderop bij de TNO ligt wederom een fiets- en voetgangsbrug. Autoverkeer over de Landscheidingsweg buigt hier nog verder af naar links en gaat vervolgens de Hubertustunnel in. Het spoor liep hier rechtdoor en zou het Internationaal Strafhof (kantoor linksboven) rechts passeren.


12. Ter hoogte van de Oude Waalsdorperweg is een fietspad aangelegd over het voormalige spoortracé.


13. Station Wittebrug-Pompstation is het enige resterende station van de lijn. Samen met stations Waalsdorperweg, Renbaan-Achterweg en Wassenaar was dit station ontworpen door de huisarchitect van de spoorwegmaatschappij J.J.L. Bourdrez. Het stationsgebouw bestaat uit twee geschakelde dienstwoningen met daartussen faciliteiten voor de spoorweg. Deze dienstwoningen zijn momenteel in gebruik als reguliere woningen.


14. Aan de achterkant is het oude perron nog zichtbaar. Nu rijden hier geen treinen meer langs maar fietsers.


15. Het voormalige spoortracé loopt door tot de hoge woontoren links met de gouden bal op de top (Leonardo Da Vincitoren). Ter hoogte van de halfronde flat op de voorgrond begon het rangeerterrein voor het eindstation. Vanaf hier is het spoortracé nu volledig bebouwd.


16. Op 400 meter van het eindpunt staat de voormalige dienstwoning van de stationschef. Deze woning is ontworpen in 1906 samen met het station, maar het heeft nog tot 1912 geduurd voordat deze daadwerkelijk werd gebouwd. Voor die tijd was het bijzonder dat de dienstwoning was losgekoppeld van het station.


17. Richting het eindstation. Vroeger lag hier een rangeerterrein, maar dat terrein is nu volledig bebouwd. In de langgerekte vorm van het bouwblok kun je route van het spoor nog wel aflezen.


18. De Hofpleinlijn eindigde op de hoek van de Gevers Deynootweg en de Zwolsestraat, op 200 meter van de boulevard. Op deze plek werd in 1907 het kopstation Scheveningen Kurhaus opgeleverd. Een fraai symmetrisch gebouw in rationalistische architectuur met daarachter 5 perrons voor 6 sporen. Hoewel de architect nergens wordt genoteerd, is het aannemelijk dat J.J.L. Bourdrez nauw betrokken was bij het ontwerp. Na de sloop in 1954 fungeerde deze plek tijdelijk als parkeerplaats, totdat hier in 1959 het modernistische Europahotel (thans Bilderberghotel) werd gebouwd.