Plan Mouton - 1960

Kaartviewer (laden kan paar seconden duren)

Na de verwoesting van Bezuidenhout in de Tweede Wereldoorlog zijn een aantal plannen gemaakt voor de wederopbouw. Al in 1946 presenteerde Dudok een plan voor de wederopbouw waarbij Bezuidenhout en het Spuikwartier gezamenlijk zouden worden ontwikkeld tot een eenheid. Rijkswaterstaat zag in het braakliggende terrein van Bezuidenhout echter een uitgelezen kans om een snelweg aan te leggen voor de ontsluiting van de binnenstad. Nadat de gemeenteraad in 1950 met de aanleg van de Utrechtsebaan akkoord ging, trok Dudok zijn plan terug.

Het boodschappenlijstje
In 1953 werd de Commissie Mouton opgericht om ervoor te zorgen dat het gebied rond station Staatsspoor (nu CS) verder werd opgebouwd waarbij zij de wensen van een paar grote belanghebbende partijen in acht zou nemen.

1. Rijkswaterstaat uitte de wens dat naast de Utrechtsebaan ook de Rotterdamsebaan moest worden aangelegd. Deze weg zou beginnen bij het huidige knooppunt Ypenburg en via Voorburg, de Binckhorstlaan en door een verdiepte bak ter hoogte van de Lekstraat worden verbonden met de Koningskade.

2. De NS zag een kans om een nieuw representatief station te bouwen. In plaats van het verouderde station Staatsspoor wilde NS een groot modern kopstation met voorplein aan de Bezuidenhoutseweg. Op en onder dit voorplein (nu Koningin Julianaplein) werd een wirwar van tram- en treinspoorlijnen uitgedacht waar reizigers onder andere konden overstappen voor verbindingen met Scheveningen en Bouwlust.
De NS achtte de verbindingsboog tussen het nieuwe Centraal Station en Station Hollands Spoor niet langer nodig. In plaats daarvan konden reizigers gebruik maken van een tramlijn langs de Lauwersstraat in de Rivierenbuurt.

3. Het Rijk wilde het gebied rond het nieuwe Centraal Station gebruiken voor de bouw van nieuwe ministeries. In 1951 was het ministerie van Landbouw en Visserij tussen de Bezuidenhoutseweg en Theresiastraat al in het plangebied opgeleverd. Andere ministeries moesten in de nabije omgeving in vergelijkbare complexen worden gehuisvest.

4. De gemeente Den Haag wilde naast het Schenkviaduct graag een nieuw viaduct als dwarsverbinding aanleggen tussen Bezuidenhout en de rest van de stad. Het eerste doel was om de spoor- en snelwegen te overbruggen, maar later moest het viaduct worden doorgetrokken over de Amsterdamse Veerkade om zodoende het centrum beter te ontsluiten.

Het ontvangst
In 1960 werd Plan Mouton ter inzage gelegd bij het toenmalige ministerie van Volkshuisvesting en Bouwnijverheid. Daar werden de kosten nog eens doorgerekend. Toen bekend werd dat het plan twee keer zoveel zou gaan kosten als door de Commissie Mouton werd beraamd, werd het plan afgekeurd. De Commissie ging terug naar de tekentafel en kwam in 1961 terug met een sterk versoberd plan. Zo was de Rotterdamsebaan compleet verwijderd en de Utrechtsebaan voor de helft. Ook de ondergrondse tram- en treinsporen waren verdwenen uit de plankaart.

De erfenis
In 1962 werd het sterk versoberde plan Mouton aangenomen door de gemeenteraad. Hoewel ook dat plan niet geheel is uitgevoerd zoals getekend, heeft het plan een grote invloed gehad op hoe de omgeving er tegenwoordig uit ziet. Het Prins Bernhardviaduct is begin jaren 70 gebouwd, evenals het grote busplatform over de treinsporen. De 2e Adelheidstraat is aangeled en deze vormt nu als Prinses Beatrixlaan het hart van het Beatrixkwartier.
De Rotterdamsebaan is niet direct aangelegd zoals beoogd, maar het trace is er wel degelijk gekomen. De Koningskade is nu via de Koningstunnel verbonden met de Lekstraat en de Binckhorstlaan. Op de Binckhorst wordt sindsdien een strook van 50 meter breed gereserveerd voor een toekomstige verbreding. En het laatste stuk tussen Binckhorstlaan en knooppunt Ypenburg wordt momenteel aangelegd in de vorm van een verdiepte bak en tunnel. Tenslotte is de clustering van ministeries rond het Centraal Station er -na diverse perioden van centralisatie en decentralisatie- uiteindelijk ook gekomen.
De enige vreemde eend in de bijt is Bezuidenhout West. Dit gebied werd pas in de jaren 70 ontwikkeld. In deze periode hadden stedenbouwkundigen het functionalisme (Plan Mouton in essentie) afgezworden en ging men experimenteren met woonervern om weer wat kleinschaligheid te introduceren in de stad.


Bron kaart: Plan Mouton - versie 1 (1960), aangevuld met details bijbehorende maquette (1960)